Obojeni program: pokolorowana alternatywa

Autor: 
Magdalena Maszk...
Określenie zespołu Obojeni program mianem alternatywnego nie jest równoznaczne z prostym wrzuceniem go do szufladki razem z grupami, które stosują podobne rozwiązania brzmieniowe i poruszają się w zbliżonej poetyce. Nie znaczy to też, że uznajemy ich za niszowy zespół, o którym niewielu słyszało. Alternatywność tej grupy wyraża się przede wszystkim w konsekwentnej niezgodzie na kompromisy. Nie tylko te muzyczne.

Grupa Obojeni program powstała w Nowym Sadzie w 1980 roku, ale dopiero w 1990 wydała oficjalny debiutancki album; pierwsze dziesięciolecie swojej działalności spędziła poza światłem kamer, zdobywając jednak wierną publiczność podczas licznych koncertów. W latach 80-tych ten uznawany dzisiaj za kultowy zespół celowo – jak przyznał w jednym z późniejszych wywiadów lider grupy i zarazem jedyny jej członek pozostający w niej od początku działalności, Branislav Babić „Kebra” – unikał mediów i rozgłosu, działając „bez kompromisów, bez jakiejkolwiek formy współpracy z wytwórniami muzycznymi, z mediami". Jak mówił: "My to po prostu odrzucaliśmy, a oni też nie byli nami zainteresowani”.

Kolory wchodzą do studia

Afirmacja zespołu w życiu publicznym – choć na biegunie przeciwstawnym wobec oficjalnej propozycji kulturalnej prezentowanej w tamtym czasie przez wiodące media – nastąpiła w roku 1989. Obojeni program pojawił się wówczas na festiwalu Yu Rock Momenat w Zagrzebiu, zdobywając pierwsze miejsce w konkursie oraz na festiwalu „Omladina” w Suboticy, gdzie zajęli drugą pozycję, a ich utwór „Kad bi malo (7x) mozak stao”, znany dotychczas z wersji demo, znalazł się na kompilacji muzycznej podsumowującej to wydarzenie. 

Podczas festiwalu YURM dziennikarz muzyczny z Zagrzebia, Aleksandar Dragaš, zaproponował zespołowi nagranie płyty w jego niezależnej wytwórni Search and Enjoy. I tak po wielu nocnych sesjach w pełnym karaluchów studiu nagraniowym dysponującym ośmiokanałowym sprzętem (pięć kanałów sprawnych), ukazał się pierwszy studyjny album grupy, „Najvažnije je biti zdrav”. Producentem płyty został Koja z zespołu Disciplina kičme.

Debiutancki album potwierdził ugruntowaną już, znaczącą pozycję zespołu na alternatywnej scenie muzycznej regionu, zwiększając jednocześnie jego popularność wśród szerszej publiczności. Znalazły się na nim utwory wybrane z dotychczasowego dorobku grupy, m.in. takie znane kompozycje jak: „Stipaljka”, „O da li” czy wspomniany już „Kad mi malo… mozak stao”.

Legendarni buntownicy

Koja znalazł się w roli producenta także drugiego albumu studyjnego zespołu Obojeni program, „Ovaj zid stoji krivo”, kontynuującego niepokojącą i buntowniczą poetykę grupy. Do najbardziej charakterystycznych utworów znajdujących się na tej płycie należy „Nebo nebo plavo je”, który powstał na podstawie doświadczeń początku wojny i przymusowej mobilizacji w latach 90-tych.

Brzmienie zespołu Obojeni program charakteryzuje surowy skład instrumentalny: perkusja i gitary (w tym dwie basowe), do których wkrótce dołączyła także elektronika oraz specyficzny wokal oparty na zrytmizowanej recytacji zwrotek i melodycznych refrenach. W twórczości zespołu ogromne znaczenie ma warstwa tekstualna, wraz z muzyką budująca emocjonalny i nonkonformistyczny przekaz. 

To właśnie ona sprawia, że Obojeni program ma dla wielu ogromne znaczenie ideowe. Wśród opinii na temat zespołu można usłyszeć, że w mrocznych, ubogich duchowo latach 90-tych byli dla swoich fanów rodzajem podpory moralnej, a dla młodych sygnałem, że można się buntować, że nie trzeba się zgadzać na zastaną rzeczywistość, na udział we wszechobecnym szaleństwie.  Konsekwencją takiej postawy była zarazem dalsza nieobecność w mediach, których propagandowo motywowany program kulturalny przedstawiał w tamtych czasach przede wszystkim atmosferę karnawału i wesołej zabawy (na ekranach królował turbofolk). Taka wizja rzeczywistości zdominowanej przez „ludową zabawę” („narodno veselje”) była przez Obojeni program poddawana ironicznej dekonstrukcji.

Rozgłos i współdziałanie

Mimo zapewnień Kebry, że „zbyt wielka popularność by ich martwiła” twórczość zespołu została wielokrotnie zauważona i doceniona przez zagraniczne media. Utwory „981” (z albumu „Ovaj zid stoji krivo”) i „Reforma u vašoj glavi“ („Verujem ti jer smo isti”, trzeci studyjny krążek grupy) były w 1993 roku prezentowane w brytyjskim MTV w programie „120 minutes”. Niecałe 10 lat później legendarny brytyski dj John Peel umieścił na playliście Radia BBC utwór „Uživaj u ludilu nekih malih stvari“  pochodzący z albumu „Ako nisam dobra, šta ćemo onda?”. Zespół gościł także na kilku wydawnictwach zbiorowych, zarówno w kraju, jak i za granicą. W 2003 roku Obojeni program wystąpił w Belgradzie przed koncertem Placebo. Wielokrotnie znalazł się także w programie nowosadzkiego festiwalu „Exit”.

Obojeni program cechuje zamiłowanie do współpracy z innymi artystami. Wśród muzyków, z którymi zespół utrzymywał ścisły kontakt lub którzy zasilili na pewien czas skład grupy, można wymienić takie osobistości jak: Koja i Zerkman (Disciplina kičme), Zoran Lekić (Atheist Rap), Ljubimir Pejić (Vrisak generacije), Vladimir Cinkocki Cina (Generacija bez budućnosti), Bilja Babić, Jelena Kajtez i Ilija Vlaisavljević Bebec (Boye). Inni artyści, z którymi współpracował Obojeni program to m.in. Miroslav Mandić wykonujący melorecytacje na dwóch albumach zespołu oraz Miomir Grujić Fleka, Saša Stojanović i grupa Škart jako autorzy okładek płyt. Muzyka grupy Obojeni program pojawia się w filmach Želimira Žilnika i Aleksandara Davicia.

Wytrwali, wolni

Zespół wydał dotychczas 8 albumów studyjnych oraz kilka kompilacji i płyt koncertowych. Ostatni krążek, noszący tytuł „Kako to misliš: mi“, ujrzał światło dzienne w 2012 roku. Na przestrzeni całej ich twórczości widoczny jest konsekwentny rozwój środków wyrazu: nowofalowego brzmienia z elementami punku, funku i elektroniki w warstwie muzycznej, a na poziomie tekstów – niepokojących, onirycznych wizji i ironicznego, buntowniczego stosunku do rzeczywistości. Ich twórczość broni niezależnego postrzegania świata i wolności jednostki. Wszystko to pozwoliło im zdobyć niekwestionowaną popularność, mimo iż nigdy nie była ona celem ich działalności – była nią (i jest) dobra zabawa, spotkania z ludźmi i wolność robienia tego, co się kocha. Alternatywnie.

Ciekawostka: Początkowe litery tytułów pierwszych siedmiu albumów studyjnych tworzą akrostych świadczący o wielkim przywiązaniu członków zespołu do miasta, z którego pochodzą: NOVI SAD.

Obojeni program - dyskografia:

  • „Najvažnije je biti zdrav” (1990, Search & Enjoy)
  • „Ovaj zid stoji krivo” (1991, Tom Tom Music)
  • „Verujem ti jer smo isti” (1994, Metropolis)
  • „Ili 5 minuta ispred tebe” (1996, Tarcus)
  • „Sva sreća general voli decu” (1999, B92)
  • „Ako nisam dobra, šta ćemo onda?” (2002, UrbaNS)
  • „Da li je to čovek ili je mašina?” (2005, UrbaNS)
  • „Kako to misliš: mi?” (2012, Exitmusic, Odličan Hrčak)

Składanki:

  • „Kosmos u tvom srcu/Igračke se voze levom rukom” (2009, Exitmusic)
  • „Obojeni program” (1993, Music Yuser)

​Albumy koncertowe:

  • „Prijatelju kočnice ti ne rade baš sve” (1992, Sorabia)

Aktualny skład:

  • Branislav Babić "Kebra" (wokal)
  • Ilija Vlaisavljević "Bebec" (gitara basowa)
  • Ljubomir Pejić "Ljuba" (gitara basowa)
  • Vladimir Cinkocki "Cina" (perkusja)

Źródła:

  • Petar Janjatović, Ex YU rock enciklopedija: 1960 - 2006, drugo dopunjeno izdanje, Beograd 2007;
  • vreme.com/cms/view.php?id=1093140;
  • popboks.com/article/9190;
  • yugopapir.blogspot.com/2014/09/kebra-i-obojeni-program-zvuk-koji.html;
  • youtube.com/watch?v=U_l8DPJ0Jqg;
  • youtube.com/watch?v=bYe-i1psJrs;
  • obojeniprogram.rs.

Tekst: Magdalena Maszkiewicz